Буын ауруы: 45 жастан кейін неге пайда болады және не істеу керек
Жасымыз ұлғайған сайын дене де өзгереді. Көп адам 45 жастан кейін таңертең тұрғанда тізеде, иықта немесе саусақтарда ауырлық пен ыңғайсыздықты байқай бастайды. Бұл — кең таралған жағдай. Маңыздысы — себептерін түсініп, буын саулығын күнделікті қолдау. Бұл мақалада буын ауруы неге пайда болатынын, белгілерін және қарапайым профилактика жолдарын қарастырамыз.
Буын неге уақыт өте әлсірейді
Буын — сүйектердің түйіскен жері. Олардың ұштарын шеміршек жабады, ал буын қапшығының ішінде сырғанауды қамтамасыз ететін сұйықтық бар. Жылдар өткен сайын шеміршек тіні жұқарып, сұйықтық азаюы мүмкін — нәтижесінде қозғалыс кезінде ыңғайсыздық сезіледі.
Бұл үдеріс барлық адамда бірдей емес. Оның жылдамдығына бірнеше фактор әсер етеді.
1. Жас және табиғи өзгерістер
Уақыт өте организм коллаген мен шеміршек құрауыштарын баяу өндіреді. Сондықтан 45–50 жастан кейін буынға деген қамқорлық маңыздырақ болады.
2. Артық салмақ
Әр артық килограмм — тізе мен жамбас буындарына қосымша жүктеме. Дене салмағын қалыпта ұстау буындарға түсетін күшті едәуір азайтуға көмектеседі.
3. Отырықшы өмір салты
Қозғалыссыз қалған буын «тоттанады». Бұлшықет әлсіреп, буынды ұстап тұратын тірек жоғалады. Керісінше, шамадан тыс ауыр жүктеме де буынға зиян келтіруі мүмкін — теңгерім қажет.
4. Тамақтану
Ағзаға қажетті ақуыз, дәрумендер мен минералдар жетіспесе, тіндердің қалпына келуі баяулайды. Рацион буын саулығына тікелей ықпал етеді.
Қандай белгілерге назар аудару керек
Буындағы өзгерістер көбіне біртіндеп білінеді. Мына белгілерді елемеу қажет емес:
- Таңертеңгі сіресу — ұйқыдан кейін бойды жазуға көп уақыт кету;
- Қозғалғанда ыңғайсыздық немесе сықырлаған дыбыс;
- Баспалдақпен көтерілу немесе ұзақ жүру бұрынғыдан ауыр тиюі;
- Ауа райы өзгергенде буынның «сыр беруі»;
- Кейде ісіну немесе қозғалыс аясының шектелуі.
Бұл белгілер — дене бізге назар аударуды сұрап тұрғанының белгісі.
Қашан маманға жүгіну керек
Кейбір жағдайда өз бетінше профилактикамен шектелмей, дәрігерге қаралған дұрыс. Дереу маманға жүгініңіз, егер:
- Ауырлық күшейіп, бірнеше аптаға созылса;
- Буын қатты ісіп, қызарса немесе ыстық болса;
- Қозғалыс күрт шектелсе;
- Жарақаттан кейін ауырлық пайда болса;
- Дене қызуы көтерілуімен қатар жүрсе.
Маман нақты жағдайды бағалап, қажетті ұсыныс береді. Бұл мақала диагноз қоюды алмастырмайды.
Күнделікті профилактика: үш тірек
Буын саулығын қолдаудың негізі — күрделі емес, бірақ тұрақты әдеттер.
Қозғалыс
Буынға ең пайдалысы — жұмсақ, тұрақты қозғалыс. Күніне 20–30 минут жаяу жүру, жеңіл созылу жаттығулары, жүзу немесе велосипед буын айналасындағы бұлшықетті нығайтуға және қозғалғыштықты сақтауға ықпал етеді. Ауыр салмақ көтеруден гөрі — реттілік маңызды.
Тамақтану
Рационда мыналар жеткілікті болғаны жөн:
- Ақуыз — балық, жұмыртқа, бұршақ, ет;
- Омега-3 май қышқылдары — майлы балық, зығыр тұқымы;
- Дәрумендер мен минералдар — жасыл көкөніс, жаңғақ, жемістер;
- Жеткілікті су — буын сұйықтығының қалыпты болуына ықпал етеді.
Қантты сусындар мен өңделген тағамды азайту да жалпы саулыққа оң әсер етеді.
Салмақты бақылау
Дене салмағын қалыпта ұстау — тізе мен жамбасқа түсетін жүктемені азайтудың ең тиімді жолдарының бірі. Бұл диета емес, бірте-бірте қалыптасатын дұрыс әдет.
Буынды қолдайтын компоненттер туралы жалпы ақпарат
Соңғы жылдары буын саулығына арналған құрауыштар туралы жиі айтылады. Олардың кейбірі тағам мен қоспалар құрамында кездеседі:
- Коллаген — шеміршек тінінің негізгі құрылыс материалы. Жасы ұлғайған сайын оның табиғи өндірісі азаяды.
- Глюкозамин және хондроитин — шеміршекке тән заттар, оны қоректендіруге қатысты деп саналады.
- С дәрумені — ағзада коллаген түзілуіне қатысады.
- Омега-3 — жалпы дене саулығын қолдайтын май қышқылдары.
Бұл компоненттер буын тінінің саулығын қолдауға бағытталған. Олар дәрі емес, бірақ дұрыс өмір салтымен бірге буынға деген күтімнің бір бөлігі бола алады. Артрологиялық қоспаларды таңдар алдында құрамымен танысып, маманмен ақылдасқан жөн.
Artrolet — осындай табиғи компоненттерді (коллаген, глюкозамин, шеміршек құрауыштары) біріктірген кешен. Ол буын саулығын күнделікті қолдауға арналған. Дегенмен кез келген қоспа дұрыс тамақтану мен қозғалысты алмастырмайды — ол тек қосымша қолдау ретінде қарастырылады.
Күнделікті режим: қарапайым мысал
Буын саулығын қолдау үшін өмірді түбегейлі өзгертудің қажеті жоқ. Көбіне күнделікті шағын әдеттер жеткілікті. Бір күннің қарапайым мысалы:
Таңертең
- Ұйқыдан тұрған соң асықпай, бірнеше минут жеңіл созылу жаттығуын жасаңыз — бұл таңертеңгі сіресуді жұмсартуға көмектеседі.
- Бір стакан су ішіңіз: түнгі ұйқыдан кейін ағза сұйықтыққа мұқтаж болады.
- Ақуызға бай таңғы ас (жұмыртқа, сүзбе, жаңғақ) күн бойғы энергияны қолдайды.
Күндіз
- Әр 45–60 минут сайын орныңыздан тұрып, аздап жүріңіз. Ұзақ отыру буынға да, арқаға да жайсыз.
- Мүмкіндік болса, түскі үзілісте қысқа серуенге шығыңыз.
- Күн бойы суды реттеп ішіп отырыңыз.
Кешке
- Жеңіл серуен немесе баяу қозғалыс күнді аяқтаудың жақсы тәсілі.
- Кешкі ас жеңіл әрі теңгерімді болғаны жөн.
- Ұйқыға дейін экранды азайтып, сапалы демалысқа уақыт бөліңіз — қалпына келу тіндердің саулығына да маңызды.
Бұл режим қатаң ереже емес — өзіңізге ыңғайлы етіп бейімдеңіз. Маңыздысы — реттілік.
Жиі қойылатын сұрақтар
Буын ыңғайсыздығы тек қарт адамдарда ма?
Жоқ. Артық салмақ, отырықшы жұмыс немесе спорттық жүктеме себебінен жас адамдарда да буынға назар аудару қажеттігі туындайды. Профилактика кез келген жаста пайдалы.
Қозғалыс ауырлықты күшейтпей ме?
Жұмсақ, біртіндеп ұлғаятын қозғалыс әдетте буынға пайдалы. Бірақ қатты ауырлық пен ісіну болса, алдымен маманмен кеңесіп, жүктеме түрін нақтылаған дұрыс.
Тек тамақтанумен буынды қолдауға бола ма?
Теңгерімді рацион — негіз, бірақ ол қозғалыс пен салмақ бақылауымен бірге жұмыс істегенде ең тиімді. Бір ғана фактор жеткіліксіз.
Қорытынды
45 жастан кейінгі буын ыңғайсыздығы — көп адам кездесетін табиғи құбылыс. Оны елемей қалудың да, шамадан тыс уайымдаудың да қажеті жоқ. Ең дұрысы — тұрақты қозғалыс, теңгерімді тамақтану, салмақ бақылауы және буын саулығына назар аудару. Белгілер күшейсе — маманмен кеңесіңіз. Кішкене, бірақ тұрақты қадамдар уақыт өте айтарлықтай нәтиже береді.