Коллаген және буын: не білу керек
Соңғы жылдары «коллаген» сөзін жиі естиміз — косметикадан бастап спорт тағамдарына дейін. Бірақ коллаген деген не екенін және оның буын саулығына қандай қатысы бар екенін көп адам толық білмейді. Бұл мақалада негізгі сұрақтарды қарапайым тілмен талдаймыз.
Коллаген деген не
Коллаген — ағзадағы ең көп таралған ақуыз. Ол теріні, сүйекті, сіңірді, шеміршекті және дәнекер тінді құрайтын негізгі «құрылыс материалы». Дене салмағының айтарлықтай бөлігі осы ақуызға келеді.
Буын тұрғысынан алғанда коллаген маңызды, өйткені ол шеміршектің негізін құрайды. Шеміршек — сүйектердің түйіскен жерін жабатын серпімді қабат. Ол қозғалыс кезінде сүйектердің бір-біріне тиюін жұмсартып, сырғанауды қамтамасыз етеді.
Жасы ұлғайғанда коллаген неге азаяды
Жас кезімізде ағза коллагенді жеткілікті өндіреді. Бірақ шамамен 25–30 жастан кейін оның табиғи өндірісі біртіндеп баяулай бастайды. 45–50 жастан кейін бұл үдеріс байқалырақ болады.
Коллаген өндірісінің азаюына әсер ететін факторлар:
- Жас;
- Темекі мен шамадан тыс күн сәулесі;
- Қантты және өңделген тағамға бай рацион;
- Ақуыз бен С дәруменінің жетіспеуі.
Коллаген азайған сайын шеміршек тіні де уақыт өте жұқаруы мүмкін — бұл буындағы ыңғайсыздықтың бір себебі болып саналады.
Коллагеннің буынға қатысы
Шеміршек негізінен коллагеннен тұратындықтан, оны организмге жеткілікті мөлшерде қамтамасыз ету буын тінінің саулығын қолдауға ықпал етеді деп есептеледі. Маңыздысы — коллаген «жалғыз шешім» емес: ол дұрыс тамақтану, қозғалыс пен жалпы өмір салтының бір бөлігі ретінде жұмыс істейді.
Коллаген буын саулығына тек серпімділік тұрғысынан ғана емес, сіңір мен дәнекер тінді қолдау арқылы да қатысты.
Коллагеннің қандай түрлері бар
Коллагеннің бірнеше түрі бар, бірақ ең жиі айтылатындары:
I тип
Терінің, сүйектің, сіңірдің құрамында басым. Тері серпімділігі мен жалпы дәнекер тінге қатысты жиі айтылады.
II тип
Шеміршек тініне тән түрі. Дәл осы себептен буын саулығына арналған кешендерде көбіне II тип коллаген кездеседі.
Сондықтан буынға қамқорлық мақсатында таңдағанда құрамдағы коллаген түріне назар аударған пайдалы.
Тағамнан немесе қоспадан
Коллаген түзілуіне ықпал ететін табиғи көздер:
- Сүйекті сорпа — дәстүрлі коллаген көзі;
- Ақуызға бай тағам — ет, балық, жұмыртқа;
- С дәруменіне бай көкөніс пен жемістер — ағзада коллаген синтезіне қатысады.
Дегенмен, тек тағаммен қажетті мөлшерді тұрақты ұстау әркімге оңай емес. Сондықтан кейбір адамдар коллаген қоспаларын қосымша қолдау ретінде таңдайды. Қоспа дұрыс тамақтануды алмастырмайды, бірақ оны толықтыра алады.
Қалай таңдау керек
Буын саулығына арналған коллаген кешенін таңдағанда мынаған назар аударған жөн:
- Коллаген түрі — буынға арналған құрамда көбіне II тип болады;
- Қосымша компоненттер — глюкозамин, шеміршек құрауыштары, С дәрумені сияқты заттар коллагенмен бірге жиі кездеседі;
- Құрамның түсініктілігі — артық қоспасыз, нақты компоненттер;
- Қабылдау ыңғайлылығы — күнделікті әдетке айналдыру оңай болуы.
Кез келген қоспаны бастар алдында құрамымен танысып, маманмен кеңескен дұрыс — әсіресе созылмалы жағдайлар немесе жүктілік болса.
Коллаген тек буынға ма?
Коллаген буын саулығымен жиі байланыстырылғанымен, оның рөлі онымен шектелмейді. Бұл ақуыз ағзаның көптеген тінінде кездеседі:
- Тері. Коллаген терінің серпімділігі мен тығыздығына қатысты. Жасы ұлғайған сайын оның азаюы теріде де байқалады.
- Сүйек. Сүйек тінінің құрамында да коллаген бар — ол сүйектің тірек құрылымына үлес қосады.
- Сіңір мен байлам. Бұлшықетті сүйекке жалғайтын сіңірлер мен буынды ұстап тұратын байламдар да коллагенге бай.
- Шаш пен тырнақ. Олардың жағдайы да дәнекер тіннің жалпы саулығымен байланысты.
Сондықтан коллагенге қамқорлық — бұл тек буынға ғана емес, бүкіл дәнекер тін жүйесіне деген жалпы қолдау.
Коллаген түзілуіне не көмектеседі
Қоспадан бөлек, ағзаның өз коллаген синтезін табиғи түрде қолдауға болады. Бұл үшін бірнеше қарапайым нәрсеге назар аударған жөн:
- С дәрумені. Коллаген түзілуіне тікелей қатысады. Бұрыш, цитрус, итмұрын, брокколи — оның жақсы көздері.
- Ақуыз. Коллаген — ақуыз болғандықтан, рационда оның жеткілікті болуы маңызды (ет, балық, жұмыртқа, бұршақ).
- Мырыш пен мыс. Бұл минералдар дәнекер тіннің қалыпты жұмысына қатысады. Жаңғақ, тұқым, теңіз өнімдерінде кездеседі.
- Зиянды факторларды азайту. Темекі, шамадан тыс қант пен ұзақ күн сәулесі коллагенге теріс әсер етеді.
Яғни коллагенге қамқорлық — тек қоспа қабылдау емес, жалпы өмір салтының бөлігі.
Коллаген туралы жиі қойылатын сұрақтар
Коллаген қаншалықты тез әсер етеді?
Коллаген — «жылдам» нәтиже беретін зат емес. Ол ұзақ әрі тұрақты қабылдау мен дұрыс өмір салтының бір бөлігі ретінде қарастырылады. Нәтиже әркімде әртүрлі болуы мүмкін.
Коллагенді қашан қабылдаған ыңғайлы?
Көп жағдайда оны күнделікті әдетке айналдыру маңыздырақ — нақты уақыттан гөрі реттілік басым. Нұсқаулықтағы ұсынысқа сүйеніңіз.
Коллаген тамақты алмастыра ма?
Жоқ. Қоспа теңгерімді тамақтануды толықтыра алады, бірақ оның орнын баспайды. Негіз — әрқашан дұрыс рацион мен қозғалыс.
Коллаген және Artrolet
Artrolet кешенінің құрамында буын саулығын қолдауға арналған компоненттер бар — оның ішінде II тип коллаген, глюкозамин және шеміршек құрауыштары. Ол буын тінінің саулығын күнделікті қолдауға бағытталған. Бұл — дұрыс тамақтану мен қозғалысқа қосымша қолдау, олардың орнын басатын құрал емес.
Қорытынды
Коллаген — буын, тері және дәнекер тіннің маңызды құрылыс материалы. Жасы ұлғайған сайын оның табиғи өндірісі азаяды, сондықтан рацион мен өмір салты арқылы коллаген түзілуін қолдау маңызды. Буынға арналған кешенді таңдағанда коллаген түріне, қосымша компоненттерге және құрамның түсініктілігіне көңіл бөліңіз. Ең дұрысы — теңгерімді тамақтану, тұрақты қозғалыс пен саналы таңдауды біріктіру.